ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය සමාගම (VOC) විසින් රැගෙන ගොස් වසර 258කට වැඩි කාලයකට පසු, 18 වන සියවසට අයත් මිල කළ නොහැකි උඩරට රාජකීය පුරාවස්තු හයක් 2023 වසරේදී නෙදර්ලන්ත රජය විසින් නිල වශයෙන් ශ්රී ලංකාවට නැවත භාර දෙන ලදී. ක්රි.ව. 1765 දී ලන්දේසි හමුදා මහනුවර ආක්රමණය කර රජමාලිගය සහ ශ්රී දළදා මාළිගාව කොල්ලකෑමේදී යුද කොල්ලයක් ලෙස මෙම වස්තූන් රැගෙන ගොස් තිබිණි. සියවස් ගණනාවක් පුරා නෙදර්ලන්තයේ තබා තිබූ මෙම ඓතිහාසික වස්තූන් ප්රධාන වශයෙන් ප්රදර්ශනය කෙරුණේ ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හි පිහිටි රිජ්ක්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) ය. මෙම පුරාවස්තු බලහත්කාරයෙන් කොල්ලකන ලද ඒවා බව සනාථ කරමින් ලන්දේසි සහ ශ්රී ලාංකික විද්වතුන් එක්ව සිදු කළ ඓතිහාසික මූලාශ්ර පර්යේෂණයකින් අනතුරුව, 2023 අගෝස්තු 28 වන දින අදාළ නීත්යානුකූල අයිතිය පැවරීමේ ගිවිසුමට අත්සන් තබන ලදී.
2023 දෙසැම්බර් මාසයේදී මෙම පුරාවස්තු නැවත ශ්රී ලංකාවට රැගෙන එන ලද අතර, ඒවා කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ස්ථිර ප්රදර්ශනය සඳහා තැන්පත් කරන ලදී. නැවත ලැබුණු මෙම වස්තූන් උඩරට යුගයේ ලෝහ කර්මාන්තය, මැණික් ඔබ්බවීමේ කලාව සහ ගිනි අවි නිෂ්පාදන තාක්ෂණයේ විශිෂ්ටත්වය විදහා දක්වයි. මෙම එකතුවට 1740 ගණන්වලදී ලෙව්කේ දිසාව විසින් පූජා කරන ලද, රන්, රිදී, පද්මරාග (රූබි) මැණික් සහ සාම්ප්රදායික සිංහ මෝස්තරවලින් අලංකාර ලෙස නිමවන ලද ලෝකඩ කාලතුවක්කුවක් වන අතිවිශිෂ්ට ලෙව්කේ දිසාවගේ කාලතුවක්කුව, රන් සහ රිදී ඔබ්බවා නිමවන ලද රාජකීය උත්සව කස්තාන (කඩු) දෙකක්, කැටයම් සහිත පිහි කැත්තක් (කිනිස්සක්) සහ බිත්ති තුවක්කු හෙවත් මහා තුවක්කු දෙකක් ඇතුළත් වේ. මෙම ඓතිහාසික පුරාවස්තු නැවත ලැබීම, ජාත්යන්තර සංස්කෘතික උරුමයන් නැවත ලබා ගැනීමේ ක්රියාවලියේ සහ ශ්රී ලංකාවේ ස්වෛරී උරුමය සුරැකීමේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි.